است . نگارنده به تناسب شناختى كه از گيلان دارد ، بدون وارد شدن به استدلالهاى زيست‌شناسى ، ذكر دو نكته را در رابطه با مسئله شيوع آفات كشاورزى در گيلان ضرورى مىداند . يقينا گروهى از هموطنان ما به ياد دارند كه در چارچوب مبارزه با بيمارى مالاريا در سال 1330 خورشيدى سمپاشى وسيع و فراگيرى عليه پشه مالاريا با سم د . د . ت در ايران و از جمله گيلان صورت گرفت . اثرات اين سم كه در زمان خود براى مبارزه با پشه مالاريا تجويز شده بود ، در حدى بود كه بسيارى از حشرات و جانداران ديگر نيز مسموم شده و از بين رفتند . سمپاشى با د . د . ت در گيلان براى مدتى نه‌تنها پشه بلكه ديگر حشرات موجود در اكوسيستم طبيعى گيلان را نابود كرد و بدين ترتيب تعادل طبيعى موجود در اكوسيستم براى نخستين بار به دست انسان برهم خورد و طى آن حشرات موذى و مفيد با يكديگر از مجموعه زيستى اكوسيستم گيلان لااقل براى مدتى حذف شدند . با تضعيف مصنوعى نوع خاصى از جانداران بومى ، پس از گذشت يك دوره زمانى ، شرايط لازم براى رشد و توليد مثل حشرات ديگر كه در شرايط طبيعى امكان رشد و افزايش نداشتند فراهم شده و بدين‌ترتيب شرايط مساعدى براى رشد گونه‌هائى از آفات و حشرات كه شايد يك حيات بطئى و كند در حاشيه اكوسيستم طبيعى داشتند فراهم گشت . از اين‌رو شايد بتوان تصور كرد كه تا قبل از سمپاشى د . د . ت چون حشرات بومى موجود غلبه كمى داشتند ، به گونه‌هاى ديگر كه اندك و ضعيف بودند و از مناطق مجاور آن هم به مقدار ناچيز وارد منطقه مىشدند ، به‌طور طبيعى امكان رشد و افزايش نمىدادند . ليكن با تضعيف حشرات بومى از طريق سمپاشى ، محيط براى افزايش و رشد حشرات غيربومى و يا مهاجر مساعد شده و به تدريج زمينه مساعد براى توليد مثل و تكثير طبيعى آنها در گيلان فراهم گشت . برخى از كشاورزان و حتى صاحبنظران بر اين عقيده‌اند كه شيوع انواع بيماريها و آفات گياهى رابطه‌اى نزديك و مستقيم با سمپاشى محيط توسط د . د . ت دارد زيرا بيماريها و آفات گياهى بلافاصله پس از سمپاشى شيوع يافته است . اين‌كه از نظر علمى يعنى مطالعات بيولوژيكى و ژنتيكى تا چه حد مىتوان اين ارتباط را توجيه كرد و يا اثبات و نفى نمود ، بحثى است كه به بررسى دقيق و مطالعه گسترده نياز دارد . اما نكته دوم اين‌كه سازمانهاى ترويج وابسته به وزارت كشاورزى در شور و هيجان اصلاحات ارضى اقدام به وارد كردن برخى گياهان و بذرهاى خارجى نمودند كه گمان مىرود به همراه آنها اين نقل‌وانتقالات بيولوژيكى نيز صورت گرفته باشد . وارد كردن گياهان و بذرهاى خارجى حتى اگر با حسن‌نيت انجام گرفته باشد به دليل عدم رعايت اصول قرنطينه گياهى كه امروزه تأكيد فراوانى بر آن مىشود ، ميراث شومى براى كشاورزان و سازمانهاى مسئول كشاورزى كشور ما بر جاى گذاشت كه هنوز نيز كشاورزى كشور از آن رهائى نيافته است . آفات گياهان كشاورزى در گيلان يكى از مشكلات بيولوژيكى اين منطقه به‌ويژه در زمينه كشت برنج است و همه‌ساله هزينه و وقت زيادى براى مبارزه با آن صرف مىشود . مزارع برنج به دليل عموميت كشت و حساسيت و آسيب‌پذيرى اين گياه بيش از همه در معرض حملات آفات گياهى قرار دارد . به‌طور كلى آفات برنج را به دو دسته مىتوان تقسيم كرد : آفات زراعى و آفات انبارى . از آنجائى كه شيوه‌هاى مبارزه با اين آفات در كليت نظام كشاورزى برنج و به تبع آن اقتصاد كشاورزى اهميت شايانى دارد ، هريك را به‌طور جداگانه مورد بررسى قرار مىدهد . 1 - آفات مهم زراعى برنج آفات زراعى برنج آفاتى هستند كه در دوره رويش گياهى باعث اختلال در رشدونمو طبيعى گياه مىشوند . اين آفات عمدتا از سال 1351 به بعد كشتزارهاى برنج گيلان را فراگرفته و تا امروز نيز شيوع فراوان دارند . مهمترين آفتهاى زراعى برنج در گيلان عبارتند از : - كرم ساقه‌خوار برنج اين آفت در سال 1351 از طريق مازندران به گيلان رسيد و ابتدا در شهرستان رودسر شيوع يافت و به تدريج به تمام استان سرايت كرد . پروانه‌هاى اين آفت خاكسترى بوده و رنگ پروانه ماده كه بزرگتر از نر است زرد متمايل به قهوه‌ايست . عرض بالهاى باز 20 تا 28 ميليمتر است . تخمهاى پروانه كرم ساقه‌خوار روى ساقه يا پشت برگ گذاشته مىشود و به تناسب سن رنگ قهوه‌اى تيره يا روشن دارند . در قسمت پشت لاروها پنج خط قهوه‌اى ديده مىشود . طول شفيره‌ها 12 تا 15 ميليمتر است و در قسمت انتهائى دو زايده قلاب مانند وجود دارد . اين آفت دو تا سه نسل تداوم دارد كه خسارت نسل دوم بيشتر است . لاروها پس از گذران زمستان بر روى ساقه و برگ برنج يا علفهاى هرز در اوايل بهار به شفيره تبديل شده و پس از حدود 10 روز باز مىشوند . اين آفت با تغذيه تدريجى وارد ساقه برنج شده و موجب خشك شدن گياه يا تضعيف رشد آن مىشود . در حال حاضر مبارزه با آفت كرم ساقه‌خوار تنها از طريق شيميايى ميسر است . بدين منظور از داروئى به نام ديازينون 10 % يا 5 % كه به صورت گرانول است استفاده مىشود . گرانولها را هنگامى كه ارتفاع آب در سطح مزارع به حدود 5 سانتيمتر رسيده مىباشند . در سالهاى اخير كوشش شده كه زمينه‌هاى مبارزه بيولوژيكى فراهم گردد . يكى از راههاى مبارزه با كرم ساقه‌خوار پرورش زنبورهائى است كه از شفيره ، لارو و تخم و يا پروانه اين آفت تغذيه مىكنند . مصرف داروهاى شيميائى در سطح وسيع براى مبارزه با كرم ساقه‌خوار پىآمدهاى اكولوژيكى زيادى در محيط زيست و زندگى آبزيان بوجود آورده كه ضرورت گرايش به مبارزه بيولوژيكى را توجيه مىكند . - پروانه تك نقطه‌اى برنج اين آفت برگ‌خوار بوده و پروانه‌هاى آن بزرگتر از پروانه كرم ساقه‌خوار است . پروانه‌ها تخمهاى خود را اغلب در محل چسبيدن برگ به ساقه مىگذارند . فعاليت اين آفت هنگامى شديد مىشود كه آب مزارع براى رسيدن برنج قطع مىگردد . در اين مرحله آفت از پانيكولهاى برنج تغذيه كرده و موجب لاغر شدن دانه‌ها يا ريزش آن مىگردد . در حال حاضر براى مبارزه با اين آفت داروى خاصى مصرف نمىشود ، بلكه دفع آن هماهنگ با كرم ساقه‌خوار انجام مىگيرد . - كرم سبز برگ‌خوار برنج اين آفت در سالهاى 1352 تا 1356 در ايران مشاهده گرديد و به عنوان يكى ديگر از آفتهاى برنج تشخيص داده شد . تخمها كوچك و كروى بوده و